Odbieraj codziennie przemyślane, istotne relacje o religii od RNS. Zapisz się za darmo!
(The Conversation) — Wizyta delegacji mnichów reprezentujących światową hinduistyczną denominację 5 września 2026 r. na Wieży Eiffla wywołała szersze pytania dotyczące uwzględniania praktyk religijnych w przestrzeniach publicznych.
Pracownicy Wieży Eiffla zorganizowali jednodniowy strajk po tym, jak zarząd wieży rzekomo zastąpił niektóre pracownice na czas dwudziestopięciominutowej wizyty mnichów z Bochasanwasi Akshar Purushottam Swaminarayan Sanstha, znanej jako BAPS.
Jako badacz religii południowoazjatyckich, od prawie dekady zajmuję się Swaminarayan Sampradaya, społecznością religijną założoną w Indiach w 1801 roku. BAPS jest jednym z kilku odłamów w tej grupie. Twierdzę, że w centrum tej kontrowersji leżą różne reakcje na długo praktykowaną hinduistyczną praktykę zwaną „brahmacharya”, którą podążają mnisi Swaminarayan Sampradaya.
Chociaż często tłumaczy się ją jako „celibat”, praktyka ta ma na celu szerzej rozwijać wewnętrzną kontrolę nad własnymi zmysłami, aby osiągnąć duchową doskonałość i dać się ogarnąć Bogu.
Discyplina „brahmachary”
Brahmacharya opisywana jest w wielu wczesnonowych indyjskich tekstach, w tym w Yogasutrach, które powstały w pierwszych wiekach naszej ery. Tekst ten opisuje osiem kolejnych etapów jogi, które mają doprowadzić do mentalnej równowagi poprzez skupienie na Bogu. Postęp w wyższe etapy praktyki jogi – takie jak „asana” (pozycje), „pranayama” (ćwiczenia oddechowe) i „dhyana” (medytacja) – zależy od stałego przestrzegania „yamy”, kodeksu postępowania regulującego relacje jogina z innymi. Praktyka yama obejmuje unikanie przemocy, nieuczciwości, kradzieży i chciwości oraz kultywowanie brahmachary.
W tym tekście i w innych brahmacharya obejmuje praktyki fizyczne i mentalne, które są różnie przestrzegane przez świeckich i członków zakonów w hinduistycznych, buddyjskich i dżainistycznych wspólnotach religijnych. Świeccy uczniowie zazwyczaj utrzymują przysięgę brahmachary poprzez wierność wobec swojego współmałżonka. Dla mnichów i mniszek praktyka ta przybiera często formę absolutnego celibatu.
Od czasów starożytnych różne zgromadzenia monastyczne stosowały bardziej rozbudowaną formę brahmachary, ograniczając osiem rodzajów kontaktu z płcią przeciwną. Obejmuje to nie tylko kontakt fizyczny i werbalny, lecz także kontakt mentalny, gdzie „mentalny” oznacza długotrwałe, celowe myślenie. Dzięki tej praktyce mnisi dążą do życia skoncentrowanego na Bogu.
Wyjaśnienie tekstowe i praktyka
Brahmacharya w szerszym sensie jest ważną praktyką w podstawowym tekście, który badałem, zwanym Swāmīnī Vāto, który wyjaśnia kluczowe nauki Swaminarayana, żyjącego w latach 1781–1830 i czczonego w społeczności Swaminarayan jako Bóg.
Swāmīnī Vāto podkreśla centralne miejsce brahmachary wśród pięciu ślubów, które składają hinduscy mnisi Swaminarayan po inicjacji: przezwyciężenie pragnienia, chciwości, gustu, przywiązania i ego. Mnisi Swaminarayan, praktykujący wersję ośmioetapową, postrzegają ją jako istotny sposób na wyeliminowanie wszelkich pozostałości pragnienia i pozostanie całkowicie skoncentrowanymi na Bogu.
Porzucając życie małżeńskie i rodzinne więzy, mnisi Swaminarayan wyjaśniają, że dążą także do ograniczenia roszczeń do prywatnych zobowiązań względem ich czasu i uwagi, co pozwala im w pełniejszy sposób oddać się oddaniu, duchowemu doradztwu i innym formom pracy społecznej. Przemieszczają się z miejsca na miejsce, spotykają czcicieli i podróżują między świątyniami, prowadząc rytuały i przemawiając do zgromadzeń religijnych składających się z mężczyzn i kobiet.
We wszystkich takich przestrzeniach publicznych unikają bezpośredniego kontaktu wzrokowego z kobietami, ponieważ byłby to uznawany kontakt, bez konieczności zmiany obecności lub zachowania kobiet wokół nich.
Zgodnie z teologami BAPS i tradycjami tekstowymi brahmacharya jest wyborem indywidualnym, a nie moralną krytyką innych. Choć mnisi zrezygnowali z życia rodzinnego dla siebie, uznają i wspierają rodzinę jako kluczowy element życia i praktyk ludzi.
Ośmioro‑stopniowa brahmacharya podąża za podobną logiką: mnisi przyjmują dyscyplinę, koncentrując się na własnej uwadze, pragnieniach i postępowaniu, lecz nie oczekują tego od innych. Dyscyplina ta nie dokonuje oceny wartości kobiet. Ten ideał jest wyraźnie stwierdzony w tekstach BAPS, które potwierdzają równą duchową pozycję kobiet oraz ich prawo do praktyk religijnych i wyzwolenia.
Kontrowersje
Ikony hinduskich bogów podczas religijnej ceremonii Bochasanwasi Akshar Purushottam Swaminarayan Sanstha w Paryżu, 3 września 2026 r.
Kenzo Tribouillard/ AFP via Getty Images
Obecny przywódca BAPS, Mahant Swami Maharaj, konsekrował nową hinduską świątynię Swaminarayan w Bussy-Saint-Georges, na przedmieściach Paryża, 6 września 2026 r. W przygotowaniach do uroczystości konsekracyjnych społeczność ta wysłała delegację 100 mnichów, którzy odwiedzili Wieżę Eiffla. Po wizycie ich wielowiekowe śluby mnichów stały się przedmiotem kontrowersji.
BAPS stwierdziło, że poprosiło o wczesnoporanną wizytę w celu zminimalizowania zakłóceń dla zwiedzających lub personelu, biorąc pod uwagę rozmiar grupy. Ponadto, w komentarzu dla CNN, BAPS Paryż zauważył: „Nigdy, w żadnym momencie, nie było to żądanie oparte na płci, a jakiekolwiek sugestie, że było inaczej, nie odzwierciedlają ducha ani wartości naszej wspólnoty ani delegacji.” Niewielki obszar tarasu widokowego został wydzielony, co jest powszechną praktyką przy dużych grupach, ale BAPS stanowczo zaprzecza, by prosiło o usunięcie pracownic płci żeńskiej.
Firma operacyjna Wieży Eiffla, SETE, utrzymywała, że delegacja poprosiła o wizytę ograniczającą „kontakt z kobietami”, według stacji CNN BFMTV. BBC doniosło, że Ariel Weil, prezes SETE, „obwinił menedżerów za to, że byli nieco nadgorliwi” w spełnianiu prośby bez dociekania, czy była ona „nieodpowiednia”.
Moim zdaniem problem wynika z rozbieżności między tym, czego żądało BAPS, a tym, czego żądało SETE od swoich pracowników. Zrozumienie praktyki brahmachary pomaga wyjaśnić prośbę BAPS: wczesnoporanna wizyta prawdopodobnie ograniczyłaby ich interakcje z tłumem, w tym z kobietami. Rzeczywiście praktyki mnichów BAPS dotąd zwykle przeprowadzane były poza zasięgiem uwagi innych, gdyż wykonywali je samodzielnie, bez narzucania ich innym, nawet w zatłoczonych przestrzeniach, gdzie obecne były kobiety.
To zdarzenie i późniejsze relacje medialne ukazują, jak osobiste dyscypliny religijne mogą być przedstawiane jako żądania dostosowania. Zwłaszcza w kontekście francuskiej laickości, gdzie publiczne przejawy religijności mogłyby wywołać niezadowolenie. W takim otoczeniu mało znana mnisi przysięga może zostać łatwo zinterpretowana niepoprawnie.
(Bhakti Mamtora, adiunkt w Katedrze Religioznawstwa, Uniwersytet Arizony. Poglądy wyrażone w tej wypowiedzi niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko Religion News Service.)
