(The Conversation) — Podczas każdego Święta Paschy, gdy żydowskie rodziny rozpoczynają posiłek Seder, dziecko pyta: „Dlaczego ta noc różni się od wszystkich innych nocy?”
I podczas każdego Jom Kippur, gdy wierni uczestniczą w ostatnich modlitwach dnia, mogą zastanowić się: „Dlaczego to nabożeństwo zamykające różni się od wszystkich innych nabożeństw?”
Księga Życia
Przez cały Okres Świętych, dziesięć dni rozpoczynających się od Rosh Hashanah i kończących Yom Kippur, Żydzi modlą się o to, by zostać „wpisanymi” do Księgi Życia – aby Bóg obdarzył ich życie, utrzymanie, zdrowie i duchowy rozwój w nadchodzącym roku.
Święta kulminują w Jom Kipur, Dniu Pokuty: dniu przeznaczonym na refleksję, post i naprawę relacji każdej osoby z innymi – a poprzez to także ich relacji z Bogiem.
Zgodnie z tradycją żydowską Księga Życia jest zapieczętowana pod koniec Jom Kippur, podobnie jak los każdej osoby na nadchodzący rok. Podczas piątej i ostatniej modlitwy błaga się o „zapisanie”, co na Dniu Sądu oznacza przebaczenie. Ta ostatnia liturgia nosi zatem tytuł „Ne’ilah” lub „zamykanie”, odzwierciedlając ideę, że bramy nieba się zamykają. Odwołuje się także do bram starożytnej Świątyni w Jerozolimie, gdzie niegdyś obchodzono to święto.
Modlitwy Ne’ilah odmawiane są zatem na zakończenie dnia – dokładnie o zachodzie słońca, co dodaje dramatyzmu naturze w zamykaniu dnia. Atmosferę podkreśla pozostawienie otwartej Arki Tory, zwykle zamkniętej komnady u frontu synagogi, która chroni zwoje Pisma. Wielu wiernych pozostaje na stojąco, korzystając z tej ostatniej szansy, by przedstawić swoją sprawę w miarę upływu dnia.
Na obraz Boga
Jom Kippur to dzień zarezerwowany na nawrócenie, wyrażane poprzez wyznanie – i pod wieloma względami jest to dzień powtórzeń. Modlitwa pokutna odmawiana jest nawet do 10 razy w trakcie pięciu nabożeństw.
Rozpoczyna się od prośby zgromadzenia o przebaczenie „za grzech, który popełniłem wobec Ciebie.” Jednak następuje obszerna lista grzechów etycznych, z naciskiem na te wynikające z nadużycia słów, takich jak pomówienie, zniesławianie, obrażanie i oczernianie reputacji innych. Fundamentalną koncepcją judaizmu jest to, że ludzkość została stworzona na obraz Boga, co oznacza, że krzywdząc innych, krzywdzimy również Boga.
Jako badacz liturgii żydowskiej uważam, że ta modlitwa wskazuje na kluczowy temat całych świąt Wysokich (Okresu) oraz samego judaizmu: aby uczynić dobro Bogu, ludzie muszą najpierw czynić dobro innym.
Wyciągnięta ręka
Po recytowaniu wyznania Ne’ilah dodaje jedno dodatkowe modlitwienie, które nie występuje w innych nabożeństwach. Ten dodatek nie koncentruje się na szczegółach samego wyznania, lecz na dynamice nawracania: podkreśla przekonanie, że relacja każdej osoby z Bogiem koreluje z relacjami z innymi ludźmi.
Ne’ilah skupia się zatem na grzechu oszustwa, nawiązując do fragmentu biblijnej Księgi Jonasza, odczytanego w poprzednim, popołudniowym nabożeństwie: „Niech każdy nawróci się ze swego złego postępowania, zwracając skradzione dobra w swoich rękach.” Aby powrócić do Boga, ważne jest zatem zwrócenie tego, co jest należne innym ludziom: emocjonalnie, duchowo i materialnie.
Podczas gdy często powtarzane wyznanie skupia się na wykroczeniach warg, takich jak pomówienie, tutaj nacisk kładziony jest na przewinienia rąk: branie tego, co nie należy do nas, na przykład przez wykorzystywanie osób bezbronnych lub popełnianie oszustw.
Modlitwa otwiera się Bożą wyciągniętą, zapraszającą dłonią, skłaniającą penitentów do przekazania dobra zdobytego nieuczciwie prawowitemu właścicielowi. Jednak jak mówi dodatek, Bóg nie może wyciągnąć swojej ręki ku pojednaniu, dopóki nie pojednamy się z ludźmi, których skrzywdziliśmy.
„Dajesz przestrzeń” — dosłownie, „wyciągasz rękę” — „grzesznikowi, ale Ty wyciągasz swoją prawą rękę do pokutników,” zaczyna się. „Nauczyłeś nas … abyśmy wyznawali Tobie każdy z naszych grzechów, abyśmy przestali posługiwać się bezprawnym dobrem.”
Judaizm utrzymuje, że Bóg nie przebaczy grzechu, jeśli nie naprawiliśmy relacji z osobą, którą skrzywdziliśmy. W Dniach Awe prowadzących do Jom Kippur Żydzi uczą się prosić innych o przebaczenie, przepraszając za to, w jaki sposób skrzywdziliśmy jedni drugich w minionym roku.
Nawróć się i napraw
Zamiast zastraszać ludzi do nawrócenia, strategia nabożeństwa Ne’ilah polega na ich podniesieniu ku niemu, odwołując się do biblijnej koncepcji wielkości ludzkości. „Od początku wyróżniłeś człowieczeństwo, upoważniając je do stania przed Tobą,” mówi liturgia.
Judaizm postrzega grzech jako rozłam, który można uleczyć, a nie jako wrodzony stan. Przesłanie liturgii jest takie: Żyj zgodnie ze swoją wielkością, z bosko nadanym potencjałem, będąc istotą stworzoną na Boży obraz.
Dla Ne’ilah wyższość ludzkości polega na zdolności do nawrócenia i naprawienia krzywd zarówno wobec człowieka, jak i Boga. To właśnie jest sedno Jom Kippur.
(Reuven Kimelman, Profesor Klasycznej Judaistyki, Brandeis University, Brandeis University. Poglądy wyrażone w tym komentarzu niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko Religion News Service.)
