Get RNS’ thoughtful, essential religion reporting every morning. Sign up for free!
(The Conversation) — 20 października 2026 roku, na tydzień przed wyborami w Izraelu, kilkudziesięciu mężczyzn zostało zatrzymanych pod zarzutem uchylania się od służby wojskowej — aresztowania, które premier Benjamin Netanjahu nazwał „nieakceptowalnymi”.
Młodzi mężczyźni uczęszczają do ultraortodoksyjnych, czyli haredich, szkół religijnych, których uczniowie od dawna byli zwolnieni z obowiązkowej służby wojskowej, którą objęta była większość obywateli Izraela. Orzeczenie sądu z 2024 roku, zgodnie z którym mężczyźni haredi muszą być powoływani do służby wraz z innymi młodymi Żydami, zaostrzyło debatę o poborze. Rząd Netanjahu nie zdołał ani zalegalizować zwolnienia z poboru, ani wyegzekwować orzeczenia sądu, choć powiedział, że haredich, którzy nie uczą się, powinno się powołać do służby.
W kontekście działań izraelskiej armii w kilku konfliktach te zwolnienia stają się coraz mniej popularne: zdecydowana większość żydowskich wyborców chce, aby społeczności haredi poniosły część ciężaru. Partie haredi są jednak kluczowymi potencjalnymi członkami koalicji, gdy Netanjahu dąży do zabezpieczenia swojej przyszłości politycznej. Chociaż stanowią relatywnie niewielką część populacji, Haredi mają dysproporcyjny wpływ na izraelski system parlamentarny.
Rosnąca populacja
Haredi Żydzi ściśle przestrzegają żydowskiego prawa religijnego i często nie akceptują liberalnych interpretacji. Zwykle mieszkają w dzielnicach z dominującą społecznością haredi, gdzie duże rodziny to norma — średnio sześć dzieci — a około połowy mężczyzn poświęca się studiom religijnym na pełny etat. Wskaźnik ubóstwa wynosi 33%, czyli ponad dwukrotność odsetka wśród Żydów nieszperedzonych haredi.
Liczba ludności Izraela wynosi około 14% haredi, lecz wspólnota ta szybciej rośnie z powodu wysokiej dzietności. Prognozy Centralnego Biura Statystycznego szacują, że do 2050 roku niemal ćwierć mieszkańców Izraela będzie stanowić Haredi.
People walk the streets of the ultra-Orthodox neighborhood Mea Shearim in Jerusalem, Israel, on April 18, 2024.
AP Photo/Leo Correa
Wspólnoty haredi są zróżnicowane i reprezentowane przez dwie główne partie polityczne. Haredi Ashkenazi — Żydzi, których przodkowie pochodzą z północnej i wschodniej Europy — są związani z United Torah Judaism, zwanej także UTJ. Ci, których przodkowie wywodzą się z Półwyspu Iberyjskiego i Bliskiego Wschodu, czyli Sephardi lub Mizrachi, łączą się z Shas.
Trzecia partia Haredi, Haredi Public, została założona w lipcu 2026 roku. Partia twierdzi, że będzie reprezentować Haredich, którzy czują się niedostatecznie obsłużeni przez Shas i UTJ, kładąc nacisk na zatrudnienie i ubóstwo, rozwój mieszkaniowy oraz system edukacyjny. W przeciwieństwie do dwóch pozostałych partii Haredi, ta umieściła kobiety na swojej liście kandydatów.
Sojusznicy konserwatywni
Wybory do izraelskiego parlamentu, Knesetu, odbywają się w systemie proporcjonalnego reprezentowania. Każda partia, która otrzyma ponad 3,25% głosów, uzyskuje mandaty proporcjonalnie do odsetka uzyskanych głosów. Każda partia przydziela mandaty posłom na podstawie listy kandydatów opublikowanej przed wyborami.
Posiadanie wielu partii o podobnych grupach docelowych demograficznych grozi podziałem głosów, co może pozostawić tę grupę z mniejszą liczbą reprezentantów w Knesecie. Shas i UTJ zgodziły się podzielić swoimi nadwyżkowymi głosami w wyborach 2026 roku, aby zmaksymalizować łączny udział w mandatach.
Orthodox Jews walk past an election campaign banner for the Haredi religious political party Shas, bearing a portrait of former Sephardi Chief Rabbi Ovadia Yosef, in Jerusalem on Oct. 15, 2026.
John Wessels/ AFP via Getty Images
Z powodu niskiego progu wyborczego wiele partii może zdobyć mandaty. Żadna izraelska partia nigdy nie uzyskała 50% udziału potrzebnego do samodzielnego kontrolowania parlamentu. Podobnie jak w innych krajach o podobnych systemach, bardzo powszechne jest tworzenie koalicji i rządzenie jako zespół.
Likud, jedna z głównych partii konserwatywnych, prowadził większość koalicji rządowych przez ostatnie dwie dekady, a jego przewodniczący, Benjamin Netanjahu, był premierem. Partie haredi postrzegane są jako silni konserwatywni sojusznicy i odgrywały kluczową rolę w koalicjach rządów Likudu. Obecnie, gdy Netanjahu stoi w obliczu wyzwań ze strony innych prawicowych partii w związku z jego postępowaniem po 7 października 2023 r. oraz kilkoma wojnami, Likud może ich potrzebować jeszcze bardziej.
Orzeczenie przełomowe
Fakt, że Likud potrzebował partii Haredi do tworzenia koalicji, dał im siłę negocjacyjną. Od wielu lat jednym z ich priorytetów były zwolnienia z poboru w związku z nauką religijną.
Służba wojskowa jest obowiązkowa dla większości grup w Izraelu, chociaż muzułmańscy i chrześcijańscy Arabowie zazwyczaj są zwolnieni. Żydowscy Izraelczycy postrzegają pobór jako doświadczenie jednoczące i kosztowną demonstrację zaangażowania w państwo. Od 18 roku życia większość kobiet służy dwa lata, a większość mężczyzn służy prawie trzy lata. Byli żołnierze mogą być powoływani do rezerwy aż do czterdziestki, w zależności od treningu.
Przez dziesięciolecia mężczyźni Haredi otrzymywali zwolnienia de facto. Było to de facto jedno z kilku rządowych porozumień wspierających społeczności Haredi. Religijne szkoły dla nastoletnich chłopców i żonatych mężczyzn otrzymują od państwa pieniądze na każdego ucznia. Biorąc pod uwagę niskie wskaźniki zatrudnienia w tych wspólnotach, duże rodziny i wysokie wskaźniki ubóstwa, wiele rodzin polega na publicznym wsparciu.
W 2024 roku Sąd Najwyższy Izraela orzekł, że jednorazowe zwolnienie z obowiązku służby wojskowej dla Haredich nie jest legalne. Rząd Netanjahu starał się wypracować kompromis między zwolennikami poboru Haredich a partiami haredi; brak trwałego prawnego sposobu na zwolnienie mężczyzn Haredi doprowadził do opuszczenia przez Shas i UTJ koalicji kierowanej przez Likud w 2025 roku.
Ultra-Orthodox Jewish men protest military recruitment by blocking a road in Bnei Brak, near Tel Aviv, Israel, on July 16, 2024.
AP Photo/Ohad Zwigenberg
Rosnące napięcia
Niemniej jednak to orzeczenie nie doprowadziło do masowego powoływania do służby.
Grupy haredi organizowały publiczne protesty, a wielu kandydatów ignorowało wezwania do służby. Podczas gdy dziesiąki tysięcy mężczyzn kwalifikujących się do poboru, ale nie służących, a większość z nich to haredi, w 2026 roku aresztowano mniej niż 500 uchylających się od poboru. Netanjahu sprzeciwia się aresztowaniom, twierdząc, że zniechęcają one mężczyzn do zaciągania się bez przymusu.
W lipcu 2026 roku, pod naciskiem partii haredi, rząd uchwalił prawo tymczasowo uniemożliwiające aresztowania uchylających się od poboru. Niektórzy członkowie koalicji rządowej sprzeciwiali się temu prawu, a prawicowe partie opozycyjne złożyły wnioski o jego zaskarżenie w sądzie.
Były premier Naftali Bennett — lider sojuszu Together, uznawany za kluczowego kandydata do obalenia Netanjahu — zagroził ograniczeniem dopłat dla wspólnoty Haredi, jeśli będą kontynuować sprzeciw wobec poboru. Gadi Eisenkot, lider centrowej partii Yashar, jest innym czołowym pretendentem do zastąpienia Netanjahu. Zaproponował dopuszczenie 3% zwolnień mężczyzn Haredi od nauki, podczas gdy reszta została zaciągana do służby.
W miarę wzrostu liczby obszarów objętych konfliktem — Gaza, południowy Liban i Iran, a także rozmieszczenia na Zachodnim Brzegu — nierówny ciężar udziału w służbie wojskowej staje się rosnącym źródłem niezadowolenia wśród wielu powołanych Izraelczyków i ich rodzin. Siedem na dziesięć Żydów w Izraelu popiera pobór Haredich.
Shas i UTJ jednak ogłosiły, że nie dołączą do koalicji, chyba że zostanie ona zobowiązana do zapisania zwolnienia z poboru w prawie.
Przesuwające się koalicje
Kiedy partii haredi opuściły koalicję Netanjahu, Likud zastąpił je nacjonalistycznymi partiami, które kładą nacisk na państwo i wyższość Żydów. Szczególnie godną uwagi była decyzja o włączeniu partii Jewish Power, będącej odgałęzieniem wcześniejszej grupy zakazanej za rasizm; włączenie grup kahnistycznych długo uważano za czerwone linie.
National Security Minister Itamar Ben-Gvir, seen here with Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu in 2023, is also head of the Jewish Power party.
AP Photo/Ohad Zwigenberg
WSPÓŁNOTY Haredi, z drugiej strony, mają tendencję do priorytetowego traktowania religijności żydowskiej nad państwem. Większość Haredich nie uważa się za syjonistów, a niewielki odsetek jest antysyjonistyczny. Twierdzą, że tworzenie państwa Izrael było świętokradzkie, zamiast oczekiwania na powrót Żydów do ziemi Izraela. Podczas gdy politycy nacjonalistyczni kładą nacisk na państwo świeckie i służbę wojskową, Haredim postrzegają swoją naukę religijną jako służbę dla społeczności żydowskiej.
Jak pokazuje zmieniająca się koalicja Likudu, sojusze Netanjahu są strategiczne, a nie ideologiczne. Uważam, że jego decyzja o sprzymierzeniu się z Haredim w ostatnim prawie dotyczącym poboru sugeruje, iż jego koalicja otwarta jest na zmiany po wyborach październikowych 2026 roku.
W miarę jak społeczność haredi rośnie, ich wpływ w systemie wyborczym będzie mniej jednostronny. W demokratycznym układzie duża grupa społeczna zasługuje na reprezentację proporcjonalną i wpływy. W związku z tym napięcia między ich siłą wyborczą, ich żądaniami dotyczącymi zwolnień i dotacji a tolerancją ze strony nie-Haredich Żydów będą utrzymywać się jako wyzwanie polityczne.
(Hannah Ridge, Assistant Professor of Political Science, Chapman University; Institute for Humane Studies. The views expressed in this commentary do not necessarily reflect those of Religion News Service.)
