(RNS i NPR) — Lindsey Bloom, studentka trzeciego roku na Mount Holyoke College w South Hadley, Massachusetts, dorastała, ucząc się w hebrajskiej szkole i chodząc do synagogi, przy której z przodu sali modlitewnej wisiała flaga Izraela. Jednak w ostatnich latach, kiedy stara się dystansować od rządu Izraela, powiedziała, że nie znała innych sposobów na zaangażowanie się w kulturę żydowską — dopóki nie natknęła się na jidysz.
„Zdecydowanie rozmawiałam z kilkoma osobami, które po prostu przestały angażować się w swoją żydowskość, bo nie wiedziały, gdzie iść,” powiedziała Bloom dla RNS i NPR. „To było właśnie to w moim przypadku. A potem zainteresowałam się jidysz i pomyślałam: „Och, to wcale nie jest gorsze. Z tym identyfikuję się znacznie bardziej.””
Bloom nie jest odosobniona. Aplikacja do nauki języków Duolingo poinformowała, że do tego roku około 296 000 osób na całym świecie uczy się tego języka, mającego korzenie w Europie z X wieku. Szacuje się, że około 60% z nich ma mniej niż 25 lat.
Mindl Cohen, dyrektor merytoryczny Yiddish Book Center, organizacji z Amherst w stanie Massachusetts promującej kulturę i literaturę jidysz, powiedziała, że młodzi ludzie, których uczy, angażują się w kulturę i język na wiele sposobów. Wystawiają nowe sztuki, tworzą muzykę inspirowaną jidyszową muzyką z początków XX wieku i tłumaczą literaturę jidysz, dodała.
Trend jidyszowy wydaje się szczególnie widoczny wśród studentów uczelni wyższych, takich jak Bloom, którzy pragną wzmocnić żydowską tożsamość i kulturę niezależną od poparcia dla państwa Izrael — pozycja, która może być postrzegana jako wyizolowana, ponieważ społeczności żydowskie, w których dorastali, od dawna uważały poparcie dla Izraela za kluczowy element tożsamości żydowskiej.
Po 7 października 2023 r. i toczącej się wojnie w Gazie pojawiły się duże podziały w polityce, kwestiach etnicznych i pokoleniach wokół poparcia dla Izraela. A dane sugerują, że nawet przed atakiem Hamasu 7 października Żydzi-amerykańscy w wieku 50 lat i starsi, zwłaszcza ci religijni, byli znacznie bardziej emocjonalnie związani z Izraelem niż młodsi Żydzi-amerykańscy.
Dla Sally Kaye, studentki ostatniego roku Barnard College w Manhattanie w Nowym Jorku, która również uczy się jidyszu, jej kultura i tożsamość są ważne, ale przyznała, że w ostatnim czasie borykała się z tym.
„Często trudno jest być w synagogach i w tradycyjnych, religijnych przestrzeniach, które były tak skoncentrowane na wspieraniu Izraela bez względu na wszystko,” powiedziała Kaye.
Cohen stwierdziła, że zaangażowanie w kulturę jidysz to jeden ze sposobów, w jaki młodzi Żydzi mogą zyskać wgląd w pytania dotyczące swojej tożsamości i połączyć się z żydowską diasporą.
„Idea ‚czego mogło znaczyć istnienie Żydów jako ludźmi diaspory przez wieki’ może być naprawdę inspirująca i jednocześnie prowokująca dla młodych Żydów dzisiaj, którzy może nie lubią pewnych aspektów polityki państwa żydowskiego i próbują zastanowić się, co można zmienić. Jakie są różne modele? Czego możemy nauczyć się z historii?” — powiedziała Cohen.
„Dodała, że jej uczniowie interesują się tym, w jaki sposób mówcy jidysz wyrażali swoją kreatywność w przeszłości. Uczniowie odtwarzają te formy sztuki na własny sposób.”
„Poświęcając czas na poznanie przeszłości i na poznanie tej kultury, możemy być zainspirowani do kontynuowania rzeczy, tworzenia nowych rzeczy i tworzenia wersji, które dziś wydają się mieć znaczenie” — powiedziała Cohen. „To bardzo wyjątkowe, widzieć, jak to się dzieje.”
Workers Circle to żydowska organizacja zajmująca się sprawiedliwością społeczną z siedzibą w Nowym Jorku, która twierdzi, że jest jednym z największych dostawców zajęć z języka jidysz na świecie. Francesca Rubinson, starsza organizatorka ds. sprawiedliwości społecznej, powiedziała, że jej organizacja stara się stworzyć przestrzeń dla tych, którzy chcą szerszego spojrzenia na żydowską kulturę i historię.
„Dla wielu młodych ludzi w ostatnich dniach, po 7 października, odkrywanie, co język jidysz i kultura mogą dla nich znaczyć, było bardzo ważne, zwłaszcza że wielu z nich miało w rodzinie jidysz mówiących ludzi kilka pokoleń temu,” powiedziała Rubinson. „Z powodu asymilacji, przemian kulturowych, rosnącej roli syjonizmu i Izraela w wielu żydowskich instytucjach często brakowało zainteresowania lub instytucjonalnego wsparcia dla eksplorowania języka jidysz i kultury jidysz.”
Rubinson współpracuje z młodymi żydowskimi studentami i pomaga im planować wydarzenia kulturalne w jidysz na ich kampusach w ramach programu ambasadora uczelni prowadzonego przez Workers Circle.
„Wydarzenia obejmują od grania jidyszowej muzyki i dyskusji o jej kulturowym znaczeniu po akcje z lokalnymi organizacjami na rzecz sprawiedliwości imigracyjnej, w ramach ich planowanych wydarzeń ambasadorskich,” powiedziała. „Prowadzili kampanie listowe na rzecz praw lokatorów w lokalnych organizacjach, a także nadal zapraszają specjalnych gości i nauczycieli jidysz na kampus.”
Bloom, studentka Mount Holyoke, bierze udział w programie ambasadora uczelni Workers Circle. Jest także w duecie śpiewającym jidysz, o nazwie Khaverte, i niedawno wykonała jidyszową wersję utworu Chappell Roan „The Subway.” Bloom przyznała, że w języku tym jest coś, co inspiruje ją twórczo.
„Zabawa językiem i zabawa sztuką, tworzenie nowych rzeczy — naprawdę to lubię. Lubię tworzyć nowe jidyszowe rzeczy,” powiedziała Bloom.
Powiedziała, że nie tylko potrafi wyrazić siebie w swojej kulturze i religii, ale także teraz znajduje wspólnotę, która ją rozumie.
Historia ta została wyprodukowana w wyniku współpracy NPR i RNS. Posłuchaj radiowej wersji opowieści.
