Odbieraj codziennie rano przemyślane, niezbędne relacje religijne od RNS. Zapisz się za darmo!
(RNS) — Shoshana Akua Brown była jedną z nielicznych uczennic koloru w jej ortodoksyjnej, żydowskiej szkole dziennej w Nowym Jorku w latach 90. Chcąc się dopasować, przez cały rok posługiwała się imieniem Tiffany — nawiązując do aktorki Tiffani Amber Thiessen z serialu „Saved by the Bell” —.
„Jakoś w tej białej żydowskiej przestrzeni pragnęłam tego, co uznawałam za biel (czyli chrześcijaństwo), bardziej niż tego, by być Żydówką, którą jestem — pisze Brown w eseju w nowej antologii zatytułowanej „Czarna, Żydowska i Piękna: Współczesne Blewish Głosy”. „„Shoshana” była zbyt „ghetto”, czy traktowano to jako czarne getto, czy żydowskie getto, i w czwartej klasie odrzuciłam obie.”
Jako nastolatka Brown — córka białej matki aszkenazyjskiej i czarnoskórego ojca, nieżydowskiego — zaczęła akceptować swoją mieszankę tożsamości. Pewnego grudnia opracowała przewodnik po obchodzeniu Kwanzakkah (połączenie Kwanzaa i Chanuki) z rodziną.
„To właśnie w salonie mojej matki czułam się kompletna, dostrzegana i zaopiekowana” — pisze.
„Czarna, Żydowska i Piękna”, które ma ukazać się 15 października nakładem Syracuse University Press, zawiera eseje i wywiady z 14 czarnoskórymi Żydami z całych Stanów Zjednoczonych, Etiopii, Kamerunu i Ugandy. Książka eksponuje historie osób wychowanych w judaizmie lub nawróconych, a także dwie, które dowiedziały się jako dorośli z testów genetycznych, że mają pochodzenie aszkenazyjskie.
„Cieszę się, że mogę reprezentować pewien aspekt bycia Czarną i Żydówką, nie że moje doświadczenie życiowe jest doświadczeniem wszystkich, ale jednym z doświadczeń” — powiedziała Brown, współzałożycielka Black Jewish Liberation Collective, w wywiadzie dla RNS. „To naprawdę ważne, ponieważ nie mamy zbyt wielu publikacji w naszym własnym głosie opisujących nasze doświadczenia życiowe na tych skrzyżowaniach.”
Kilku czarnoskórych Żydów opublikowało uznane memoiry, w tym Julius Lester, Rebecca Walker, Michael W. Twitty i ostatnio Elizabeth Stordeur Pryor. Współredaktorzy „Czarna, Żydowska i Piękna” uważają, że to pierwsza zbiorowa kolekcja oryginalnych tekstów autorów i o czarnoskórych Żydach. (Książka nie obejmuje osób związanych z ruchem duchowym Hebrew Israelites, z których niektórzy również identyfikują się jako czarni Żydzi.)
„Kiedy podejrzewaliśmy, że nie było dotąd antologii tego typu, muszę przyznać, że byłem zaskoczony, biorąc pod uwagę wszechobecność, wpływ i dynamizm czarnoskórych Żydów, zarówno w większej społeczności żydowskiej, jak i poza nią — powiedział współredaktor Anthony Mordechai Tzvi Russell. „Gdy w końcu się spotkaliśmy i podjęliśmy się pracy nad tym projektem, naprawdę wydawało się to projektem, na który przyszedł czas.”
Czarni Żydzi stanowią mniejszość w mniejszości; według Pew Research Center tylko 2% amerykańskich Żydów identyfikuje się jako Black lub „White and Black.” Wielu zgłaszało poczucie marginalizacji w przestrzeniach żydowskich z powodu rasy. Jednak filozof Lewis Gordon, urodzony na Jamajce, powiedział podczas marcowego wydarzenia zapowiadającego książkę, że w swoim eseju „A Jewmaican Blewish Reflection” postanowił skupić się na radosnych częściach swojej tożsamości.
„Jedną z rzeczy, na które zwracam uwagę, jest skłonność do ograniczania kategorii Żydów do ich opresji i ograniczania kategorii Czarnych wyłącznie do naszej opresji,” powiedział Gordon, profesor na University of Connecticut. „Jestem bardzo szczęśliwy, że jestem Czarny i Żydem.”
Dla filmowczyni Renée Wilson wywiad, który przeprowadziła do książki, był częścią procesu samopoznania, który rozpoczął się kilka lat wcześniej. Wilson, wychowana w katolickiej rodzinie w Nowym Orleanie, w 2018 roku zrobiła domowy test DNA i dowiedziała się, że ma 13% pochodzenia aszkenazyjskiego.
„Mój tata też zrobił test, i ma 25%,” powiedziała RNS. „To zaczęło otwierać rozmowy o naszej historii.”
Wilson uważa, że jej ojciec ze strony taty, o jasnej skórze, był wynikiem niezgodnego związku między białym Żydem a czarną kobietą, i obecnie pracuje nad filmem dokumentalnym, który podejmuje to dziedzictwo.
„Moja historia pokazuje, że istnieje wiele sposobów bycia Żydem, bycia Czarnym i bycia osobą o mieszanej tożsamości” — powiedziała.
Ziarenko projektu książki zasiane zostało w 2018 roku, kiedy Russell, żydowski piosenkarz będący Czarnym, dał koncert na University of Illinois at Urbana-Champaign, gdzie wówczas oboje nauczały Kaplan i Feldman. Kaplan przeprowadziła wywiad z Russell, a Feldman, obecnie wykładowczyni badań nad jidyszem na University of California, Berkeley, zasugerowała, by cała trójka współpracowała nad antologią.
W ciągu kolejnych pięciu lat zapraszali autorów z różnych środowisk i o różnym poziomie praktyk religijnych, aby złożyć eseje lub poddać się dogłębnym wywiadom. Teksty zostały lekko zredagowane i podzielone na cztery części: Korzenie Czarnych i Żydowskich, Światy Czarnych Żydów, Wyrażanie Czarnoskórej Jaźni Żydowskiej oraz Budowanie Czarnych Żydowskich Przyszłości.
Jednym z wyzwań, z którym zetknęła się trójka, było wybranie tytułu zbioru. „Istnieje wiele książek o Czarnych i Żydach, w których uznaje się, że Czarny nie jest Żydem, a Żyd nie jest Czarny,” powiedziała Kaplan. „Naprawdę nie chcieliśmy, aby powstało jakiekolwiek zamieszanie.”
„Czarna, Żydowska i Piękna” odnosi się zarówno do ruchu „Black is beautiful” z lat 60., jak i do wersetu z biblijnego Pieśni nad pieśniami. Według jednego tłumaczenia wers ten brzmi: „Jestem ciemna i piękna, o córki Jerozolimy, jak namioty Kedara, jak zasłony Salomona.”
Co do podtytułu, część autorów odniosła się do koncepcji „Blewish”, inni stwierdzili, że nigdy nie identyfikowali się w ten sposób. (Według Russella termin ten był nieformalnie używany przez niektórych Czarnych Żydów od lat.)
Patrząc poza granice Stanów Zjednoczonych, współredaktorzy zaprosili do udziału w projekcie etiopską izraelską aktywistkę Michal Avera Samuel oraz rabina Gershom Sizomua, duchowego przywódcę Abayudaya Żydów z Ugandy, do udziału w projekcie.
„Książka daje możliwość edukowania szerszej publiczności o istnieniu, historii, tożsamości i wkładzie Abayudaya” — powiedział Sizomu w wiadomości WhatsApp z Mbale, w Ugandzie. „Co ważniejsze, może pomóc w uwidocznieniu naszej społeczności, wzmocnić naszą widoczność w globalnej rodzinie żydowskiej i zapewnić, że nasza historia otrzyma należne uznanie.”
Kaplan powiedziała, że spodziewa się zainteresowania tomem ze strony uniwersytetów, synagog, organizacji żydowskiej wspólnoty oraz klubów czytelniczych.
Be’chol Lashon, organizacja non-profit, która od ponad dwóch dekad podnosi świadomość na temat różnorodności etnicznej i rasowej w żydowskim świecie, ucieszyła się z informacji o publikacji.
„Około 15 lat temu Be’chol Lashon zaczęło publikować historie różnorodnych Żydów na naszej internetowej publikacji Jewish&, bo nikt inny tego nie robił,” powiedział Julian Voloj, dyrektor wykonawczy organizacji. „Widząc, że teraz publikuje się taką książkę, widać, jak daleko doszliśmy, ale także ile jeszcze można zrobić.”
Brown z Black Jewish Liberation Collective nazwała książkę „zaproszeniem” dla czytelników do angażowania się w relacje z czarnymi Żydami w ich społecznościach. „Jesteśmy częścią wielu społeczności — prowadźcie z nami dialog na temat tych dynamik,” powiedziała.
