Odbieraj codzienne, przemyślane i niezbędne relacje dotyczące religii od RNS każdego ranka. Zapisz się za darmo!
(The Conversation) — Amerykańska widownia będzie mogła obejrzeć anglojęzyczną wersję dubbingowaną filmu „Ramajana”, hinduskiego filmu opowiadającego o południowoazjatyckiej tradycji epickiej, w kinach w listopadzie 2026 roku.
Ś Sanskritski „Ramajana”, czyli „Podróż Ramy”, to epopeja, która została skomponowana somewhere pomiędzy 400 p.n.e. a 400 n.e. Epicka opowieść podąża za Ramą, wygnanym księciem i wcieleniem hinduskiego boga Wisznu, gdy wyrusza, by uratować swoją żonę, Sita, przed demonim królem Ravana.
Przez setki lat ludzie o różnych tradycjach religijnych na subkontynencie indyjskim powtarzali Ramajanę na różne sposoby: w formie dramatów, poematów narracyjnych, przedstawień lalkowych cieni, orszaków, piosenek ludowych, komiksów, programów telewizyjnych i wielu innych mediów. Nadchodzący film „Ramajana” w reżyserii Nitesha Tiwari’ego jest najnowszym odtworzeniem tej epickiej tradycji.
Przez ponad dekadę badałem, jak południowoazjatyckie eposy były opowiadane od nowa zarówno wewnątrz, jak i poza subkontynentem indyjskim. Podczas gdy wielu amerykańskich kinomanów może nie kojarzyć słowa „Ramajana”, mogą oni już spotkać postaci i opowieści z niej na dużym ekranie.
Zmagania Sity w „A Little Princess”
Ilustracja ukazująca Ramę z jego żoną Sitą, którzy żyją w lesie podczas wygnania.
The San Diego Museum of Art via Flickr, CC BY-NC-ND
Znaczący przykład stanowi nagrodzony Oscarem reżyser Alfonso Cuarón w 1995 roku film „A Little Princess” (Mała Księżniczka). Chociaż jest adaptacją znanej powieści dla dzieci Frances Hodgson Burnett z 1905 roku o tym samym tytule, film Cuarána rozpoczyna się od opowiedzenia historii Ramajany przez Sarę Crewe – córkę zamożnego kapitana brytyjskiej armii stacjonującego w kolonialnych Indiach.
Gdy Sara opowiada o Ramie, na ekranie pojawiają się sceny inspirowane epiką. Aktorzy odgrywający Ramę i Sitę pokazani są jako wygnani, mieszkający w gęstym, zielonym lesie. Kiedy Sita błaga Ramę, by podążył za demonem przebranym za piękne złote jelenie, Rama rysuje magiczny ochronny krąg wokół księżniczki i każe jej pozostawać w granicach kręgu. Opowieść osiąga punkt zwrotny w momencie porwania Sity przez króla demonów Ravana po tym, jak wychodzi ona z kręgu.
Ale Ramajana to dla Sary coś więcej niż opowieść – ma ona odniesienia do jej własnego życia, zwłaszcza po tym, gdy zostaje rozdzielona od ojca, gdy wyjeżdża do Nowego Jorku, aby uczęszczać do szkoły z internatem. Badaczka kina i studiów nad mediami Jyotsna Kapur wyjaśnia, że „aktor odgrywający Ramę jest ojcem Sary, a Ramajana stanowi wyobrażeniową nicię, która łączy ojca i córkę poprzez ich zmagania, nawet gdy są rozłączeni.”
W internacie Sara początkowo żyje jak księżniczka – podobnie jak Sita – dzięki ogromnemu bogactwu jej ojca. Jednak po pozornej śmierci kapitana Crewe’a podczas I wojny światowej dyrektorka szkoły zamyka teraz bezpieniężną dziewczynkę na strychu.
Pod żałobą po ojcu, zrozpaczona Sara używa kawałka kredy, aby narysować na podłodze strychu okrąg przypominający ten, jaki Rama tworzy, by chronić Sita. Podobnie jak Sita, Sara zostaje ostatecznie uratowana – przez kapitana Crewe’a, który przetrwał wojnę, i wracają do domu w Indiach.
Torując te historie razem, Cuarón wykorzystał motywy wygnania i rozdzielenia z eposu, by przedstawić świeże spojrzenie na klasyczną powieść Hodgson Burnett.
Wielu kinowych Hanumanów
Boski małpka Hanuman jest jednym z najbardziej ukochanych bohaterów Ramajany. W tradycji epickiej Hanuman jest wiernym czcicielem Ramy i to on odnajduje miejsce, w którym Sita jest przetrzymywana w królestwie Ravany w Lanka.
Hanuman pojawia się w wielu różnych filmach. Krótkometrażowy film animowany z 2015 roku, nominowany do Oscara, „Sanjay’s Super Team”, autorstwa Sanjaya Patela, skupia się na Sanjaju, indyjskonamowym chłopcu, który woli oglądać kreskówki niż czcić hinduskich bogów takich jak Hanuman, Wisznu i bogini Durga razem z ojcem.
Jednak Sanjay zyskuje nową wdzięczność dla religijnych tradycji swojej rodziny, gdy ponownie wyobraża sobie Hanumana, Wisznu i Durgę jako superbohaterów przypominających trzech protagonistów jego ulubionego programu animowanego „Super Team.”
Ogromnie popularne filmy Marvela Ryana Cooglera „Czarna Pantera” i „Czarna Pantera: Wakanda w moim świecie” osadzone są w fikcyjnym afrykańskim kraju Wakanda. W obu filmach postać o imieniu M’Baku wykrzykuje „Chwała Hanumanowi!” M’Baku jest przywódcą plemienia Jabari, społeczności Wakandy, która czci ogromnego białego boga-goryla.
Ilustracja z rękopisu Ramajany z 1725 roku ukazująca oddanego Hanumana stojącego przed Ramą i Sita.
Mandi Pahari school via Wikimedia Commons
W oryginalnych komiksach „Czarna Pantera” ten gorylowy bóg znany jest jako Ghekre i opiera się na bóstwie o tej samej nazwie czczonym przez lud Akan Baoule z Wybrzeża Kości Słoniowej. Jednak w filmach „Czarna Pantera” bogiem-gorylą Jabari nazywany jest Hanuman.
Hanuman stoi w sercu kinowego thrillera akcji Dev Patela z 2024 roku, „Monkey Man”. Nieznany bohater tego filmu jest Adivasi, należący do jednego z wielu rdzennych grup Indii. Hanuman inspiruje go do zemsty za gwałt na matce ze strony skorumpowanego policjanta pracującego dla oszukańczego hinduskiego nacjonalistycznego duchowego przywódcy.
Obecny mój projekt książkowy dotyczy kinowych adaptacji Ramajany i Mahabharaty, południowoazjatyckiej epickiej tradycji o koszmarnej wojnie. Uważam, że „Monkey Man” czerpie z różnych opowieści, w tym z tradycji Ramajany i popularnych amerykańskich filmów o zemście, takich jak „John Wick”, aby rzucić światło na kluczowe problemy społeczne w Indiach, w tym przemoc seksualna i hinduski nacjonalizm.
Rama i hinduistyczny nacjonalizm w „Slumdog Millionaire”
Hinduistyczne nacjonalistyczne interpretacje Ramajany w nowoczesnych Indiach ujawniają się w 2008 roku w oscarowym zwycięzcy za najlepszy film: „Slumdog Millionaire” w reżyserii Danny’ego Boyle’a.
Podczas gdy wielu Hindusów czci Ramę, Sitę i Hanumana jako bogów, hinduscy nacjonaliści również przedstawiają Ramę jako postać historyczną – legendarnego władcę starożytnego królestwa Ayodhya.
6 grudnia 1992 roku tłum hinduskich nacjonalistów zdemolował Babri Masjid – meczet z XVI wieku w mieście Ayodhya na północy Indii. Twierdzili, że meczet został wybudowany po zniszczeniu hinduskiej świątyni, która wyznaczała miejsce narodzin Ramy. Po zniszczeniu Babri Masjid, w latach 1992 i 1993 doszło do zamieszek w całej Azji Południowej, w których zginęły ponad 2,000 osób.
„Slumdog Millionaire” opowiada historię Jamala Malika, ubogiego muzułmanina będącego uczestnikiem indyjskiej wersji programu „Kto chce zostać milionerem?”. Gdy pytany jest „W przedstawieniach Boga Ramy, co on trzyma w prawej ręce?”, Jamal ma flashback do gwałtownych zamieszek w Bombaju po zniszczeniu Babri Masjid.
Jako pięcioletnie dziecko, gdy Jamal ucieka przed hinduskim nacjonalistycznym tłumem, który właśnie zabił jego matkę, spotyka chłopca przebrane za Ramę trzymającego łuk i strzałę. Dorosły Jamal mówi wtedy: „Codziennie budzę się, życząc sobie, żebym nie znał odpowiedzi na to pytanie. Gdyby nie Rama i Allah, nadal miałbym matkę.”
Nowy film Ramajany
Najnowszy film Ramajany ma hasło „Nasza prawda, nasza historia”, które sugeruje, że istnieje tylko jeden „dokładny” i „historyczny” sposób opowiadania Ramajany. Odzwierciedla to wyraźną ideologię hinduskiego nacjonalizmu, według której sanskrycka „Ramajana”, wraz z odtworzeniami ściśle podążającymi za dawną epiką, są jedynymi legalnymi wersjami opowieści o Rama.
Jednak, jak wskazują filmy Hollywood, takie jak „A Little Princess”, „Slumdog Millionaire”, „Sanjay’s Super Team”, filmy o „Czarnej Panterze” oraz „Monkey Man”, nie istnieje jeden sposób ukazania ani zrozumienia tej niezwykle zróżnicowanej tradycji epickiej.
(Sohini Sarah Pillai, adiunkt religioznawstwa, Kalamazoo College. Poglądy wyrażone w tym komentarzu niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Religion News Service.)
