Odbieraj codziennie przemyślane, niezbędne relacje z życia religijnego od RNS, każdego ranka. Zapisz się za darmo!
LIMA, Peru (RNS) — Peru, które przyjęło papieża Leona XIV z tak entuzjazmem 11 listopada, nie jest tym samym, co kraj, w którym pełnił posługę misjonarza kapłana, a później biskupa.
Kraj ten miał dziewięć prezydentów w ciągu ostatnich 10 lat, czterech z nich od 2023 r., kiedy papież Franciszek mianował go na stanowisko w Watykanie. I chociaż makroekonomiczne wskaźniki Peru pozostają stabilne pomimo politycznych zawirowań, pozostaje on jednym z krajów Ameryki Łacińskiej o największych nierównościach ekonomicznych.
„W tej chwili Peru doświadcza nasilenia sytuacji, która istniała, gdy opuścił kraj w 2023 r.,” Peruwiański kardynał Pedro Barreto, jezuita, powiedział po hiszpańsku przed przybyciem papieża. „Chociaż zna wybrzeże, wyżyny i region Amazonii, napotka kraj coraz bardziej poturbowany i zniechęcony, gdzie ludzie wędrują jak owce bez pasterza.”
Porównując oczekiwania związane z wizytą papieża z tłumami, które dwa tysiąclecia temu poszukiwały Jezusa, Peruńczycy szukają pocieszenia pośród sytuacji, w której czują się niebezpieczni, niechronieni, porzuceni przez instytucje, które nie reagują skutecznie na przemoc, niepokój i postęp zorganizowanej przestępczości.
Większość Peruńczyków umieszcza przestępstwa i problemy gospodarcze wśród swoich największych zmartwień.
Niemal 7 na 10 Peruńczyków pracuje w sektorze nieformalnym, bez korzyści socjalnych, często ledwo wiążąc koniec z końcem. Tymczasem handel narkotykami i szajny wymuszające haracze są powszechne w ubogich i pracujących dzielnicach miejskich w całym kraju. A korupcja, coraz częściej finansowana przez zorganizowaną przestępczość, pozostaje nieustannym problemem.
Rozmawiając z urzędnikami państwowymi, przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i dyplomatami tuż po przybyciu do Peru, papież Leo XIV podkreślił znaczenie wzmocnienia instytucji demokratycznych.
„Życie demokratyczne gromadzi ludzi o różnorodnych przekonaniach i aspiracjach, zjednoczonych wspólnym losem narodowym,” powiedział, zgodnie z oficjalnym angielskim tłumaczeniem swoich hiszpańskich uwag. „Instytucje zapewniają kanały, przez które te różnice mogą wyrażać się, a drogi do porozumienia mogą być wypracowywane.”
W delikatnym nawiązaniu do wysoce scentralizowanego rządu Peru dodał: „Decyzje publiczne wpływają również na tych, którzy mieszkają daleko od miejsc, gdzie są podejmowane, i nie wolno o tym zapominać. Aby zrozumieć potrzeby tych, którzy są daleko, musimy ich najpierw wysłuchać.”
Podobnie jak w większości krajów Ameryki Łacińskiej, Peru jest podzielone politycznie. W wynikach drugiej rundy wyborów prezydenckich 7 czerwca dwie kandydatki, pochodzące z przeciwnych biegunów politycznych, różniły się o mniej niż jeden punkt procentowy. Zwyciężczynią została Keiko Fujimori, która objęła urząd 28 lipca; jest córką byłego prezydenta Alberta Fujimoriego, który nadzorował twardą odpowiedź na przemoc polityczną ze strony uzbrojonych grup, które znieważały kraj w latach 80. i na początku 90. roku.
Kraj ten pozostaje podzielony co do dziedzictwa Fujimori, jedni uznają go za zbawcę, który położył kres przemocy i ustabilizował gospodarkę, podczas gdy inni prowadzą walki prawne o odszkodowania dla tysięcy ofiar, zwłaszcza ubogich rdzennej ludności mieszkających na terenach wiejskich. Raport Komisji Prawdy i Pojednania z 2003 roku oskarżył maoistyczną Świetlistą Drogę o wywołanie przemocy i popełnienie większości naruszeń praw człowieka, a jednocześnie wezwał do wymierzenia sprawiedliwości ofiarom nadużyć popełnionych przez policję i wojsko.
W swoich uwagach dotyczących wyzwań i nadziei dla przyszłości Peru, podczas porannego spotkania na Plaza de Armas (11 listopada), która jest osloniowana przez katedrę i Pałac Prezydencki, papież niewiele odniósł się bezpośrednio do najważniejszych problemów Peruńczyków, takich jak nierówność dochodów, przestępczość i korupcja.
Początkowy plan wieczoru obejmował krótkie przemówienia ofiar przemocy politycznej z lat 80. i wczesnych 90. oraz policję tłumiącą protesty pod koniec 2022 i na początku 2023 r., a także ludzi z społeczności dotkniętych zanieczyszczeniami związanymi z wydobyciem, według osób zorientowanych w planowaniu. Jednak ta lista osób została zastąpiona przez osoby, które krótko wyraziły papieżowi swoje obawy dotyczące życia rodzinnego, różnorodności kulturowej, małych przedsiębiorstw oraz trudności kobiet z ubogich dzielnic.
„Wyzwania, o których wspomnieliście, nie mogą być rozwiązywane w izolacji, ponieważ rodzina, różnorodność kulturowa, świat pracy i sytuacja kobiet są częścią tej samej ludzkiej rzeczywistości i są ze sobą głęboko powiązane,” powiedział papież w odpowiedzi. „Centralność godności ludzkiej stanowi fundament dla innych kluczowych zasad, które powinny prowadzić decyzje osobiste, rodzinne, biznesowe i instytucjonalne, takie jak dobro wspólne, solidarność i subsydiarność.”
Papież wywołał oklaski, gdy stwierdził: „Bóg stworzył człowieka jako mężczyznę i kobietę”, a także gdy dodał: „Niemniej jednak prawda o naszej tożsamości jako mężczyzny i kobiety nie usprawiedliwia nierównego podziału obowiązków domowych ani podporządkowania jednego małżonka drugiemu.”
Potępiał przemoc wobec kobiet i dziewcząt, a także rasistowskie postawy i dyskryminację. Zachęcał także swoich słuchaczy, by zapewnili, że „bogactwo i zasoby społeczeństwa nie będą skierowane wyłącznie na korzyść kilku, lecz przyczynią się do rozwoju wszystkich.”
Oficjalne dane wskazują, że ubóstwo w Peru wyniosło w zeszłym roku 25,7%, chociaż na terenach wiejskich sięgało prawie 40%; z kolei najnowsze badanie organizacji pomocowej Oxfam wykazało, że majątek najbogatszych 0,1% populacji był 4 800-krotnie większy niż majątek najbiedniejszych 50%.
Odkąd przybył do Peru, papież ogranicza się do wymieniania niejednoznacznych odniesień do kwestii politycznych, zazwyczaj w kontekście budowania mostów.
W swojej homilii podczas porannej modlitwy we czwartek (12 listopada) w gronie biskupów, duchowieństwa, zakonników i świeckich pracowników duszpasterskich, powiedział: „Często słyszeliście, jak mówiłem o potrzebie promowania na całym świecie pokoju, który nie nosi broni i nie szkodzi; to prawdziwa i pilna potrzeba, na którą musimy odpowiedzieć, kultywując w każdej sytuacji i dzień po dniu wartości dialogu i braterstwa, unikając każdej formy polaryzacji, która prowadzi do podziałów.”
Tymczasem, w swoich uwagach wobec niego podczas wizyty w Pałacu Prezydenckim tuż po przybyciu, prezydent Fujimori przyjęła ton pojednawczy. Nazywając narodowe pojednanie „pilnym zaległym zadaniem”, powiedziała: „Doświadczyliśmy przez wiele dekad konfrontacji i nieufności. Jako obywatele musimy nauczyć się, że różnice nie mogą nas czynić wrogami. Musimy nauczyć się rozwiązywać je przy użyciu demokratycznych mechanizmów, debaty i instytucji.”
Papież nie odniósł się bezpośrednio do przypadków naruszeń praw człowieka, które utrzymują się latami, ani do obaw, że nowa prezydentka może podążać śladami autorytarnego ojca. Jednak po jego przemówieniu na temat wyzwań, aktywistka na rzecz praw człowieka Gisela Ortiz, której brat zginął z rąk zespołu egzekucyjnego powiązanego z wojskiem, powiedziała, że jego nawoływanie do wysłuchania ludzi z odległych miejsc ma zastosowanie także do tych spraw. Odnosząc się do uwag Fujimori, stwierdziła, że pojednanie musi iść w parze z wymiarem sprawiedliwości dla ofiar.
W ostatniej dekadzie posłowie związani z popularną partią Fujimori Fuerza Popular uzyskali większość w Kongresie. Ponadto seria nominacji sędziowskich, ustaw i rozporządzeń wykonawczych otworzyła drogę do amnestii dla członków służb bezpieczeństwa oskarżonych o naruszenia praw człowieka, a także dla osób, które wprowadzały polityki zachęcające do Sterylizacji kobiet, zwłaszcza na obszarach wiejskich i przede wszystkim wśród rdzennej ludności, bez ich świadomej zgody, powiedziała po hiszpańsku Tania Pariona. Pariona, była członkini Kongresu, jest sekretarzem wykonawczym Narodowego Komitetu Koordynującego Praw Człowieka, będącego parasolową organizacją grup praw człowieka, w tym wielu związanych z Kościołem Katolickim.
Rząd zabronił organizacjom pozarządowym udziału w procesach przeciwko rządowi, co według Pariony, której rodzina uciekła ze swojego społeczności w południowym regionie wysokogórskim Ayacucho po tym, jak żołnierze zastrzelili co najmniej 39 miejscowych mieszkańców Quechua w 1983 r., zasadniczo zablokuje wysiłki ludzi żądających zadośćuczynienia w sprawach naruszeń praw człowieka, zanieczyszczeń i podobnych problemów, zwłaszcza tych w społecznościach wiejskich i rdzennej ludności, które nie mogą sobie pozwolić na prywatnych adwokatów.
Ponieważ polaryzacja i osłabienie instytucji przenikających życie polityczne Peru wpłynęły także na Kościół, papieska naleganie, by polityka była forum dialogu, skierowane jest równie do biskupów kraju, jak i do jego polityków — powiedział teolog i historyk Rolando Iberico z Pontyfikalnego Katolickiego Uniwersytetu Peru. A nawet gdy biskupi mówią jednym głosem, Kościół nadal ma trudności z przebiciem się ponad hałas mediów społecznościowych, dodał.
„Kościół w Peru jest bardzo złożony, z wieloma różnymi problemami przewijającymi się przez niego,” powiedział Iberico po hiszpańsku. Po Soborze Watykańskim II Kościół w południowych Andach Peru zjednoczył się wokół reformy rolnej i sprawiedliwości społecznej. W ostatnich latach jurysdykcje kościelne Amazonii zjednoczyły się wokół troski o stworzenie i praw rdzennej ludności, podczas gdy jurysdykcje na wybrzeżu były zazwyczaj bardziej niezależne, dodał.
W swoim przemówieniu do peruwiańskich biskupów podczas porannego spotkania w czwartek (12 listopada), Papież Leo XIV, który także mówił o jedności w różnorodności podczas swojego pierwszego pełnego dnia w kraju, porównał rolę Kościoła do Qhapaq Ñan, wielkiej sieci dróg łączących odległe, rozrzucone części imperium Inków.
„Czerpiąc z tego obrazu,” powiedział, „chciałbym zaprosić was do refleksji nad naszą misją biskupią, bo Kościół jest jak droga prowadząca nas do komunii i nadziei, która przecina góry obojętności, pustynie indywidualizmu i odległości, które dzielą ludzi.”
