Codziennie rano odbieraj przemyślane, istotne informacje o religii od RNS. Zapisz się za darmo!
(The Conversation) — Kiedy Kolorado uruchomiło w 2023 roku Uniwersalny Program Przedszkolny, cel był prosty: zapewnić każdemu czteroletniemu mieszkańcowi stanu dostęp do bezpłatnej, finansowanej ze środków publicznych edukacji. Aby spełnić to zobowiązanie, państwo dopuszczało udział zarówno podmiotów publicznych, jak i prywatnych — w tym przedszkola o charakterze religijnym — pod warunkiem, że będą przestrzegać zasad programu.
Wśród tych zasad znajduje się wymóg niedyskryminowania uczniów ani rodzin ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową — co w krótkim czasie doprowadziło do sporu prawnego.
Katolickie placówki przedszkolne oraz rodzice przedszkolaka zaskarżyli ten wymóg w sądzie, argumentując, że zmuszanie ich do podpisania umowy narusza ich wiarę w sposób sprzeczny z konstytucją. Twierdzą, że ponieważ ich przekonania religijne głoszą, iż małżeństwo to związek tylko między mężczyzną a kobietą, przestrzeganie państwowych zasad antydyskryminacyjnych zmusiłoby ich do kompromisu z wartościami religijnymi.
Jako profesorowie prawa oświatowego, postrzegamy tę sprawę jako najnowszy rozdział walki o to, jak zrównoważyć ochronę praw obywatelskich z prawami organizacji religijnych. Sprawa St. Mary Catholic Parish przeciw Roy to także część szerszej debaty konstytucyjnej o tym, kiedy i na jakich warunkach szkoły religijne mogą otrzymywać wsparcie publiczne.
Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych rozpatrzy argumenty ustne 3 listopada 2026 roku. Sędziowie będą stać na rozstrzygnięcie fundamentalnego pytania konstytucyjnego: Czy państwowe finansowanie prywatnych instytucji, zwłaszcza religijnych, wiąże się z koniecznością przestrzegania podstawowych zasad antydyskryminacyjnych?
Niższe sądy
Niższe sądy w dużej mierze opowiedziały się po stronie Kolorado. Zarówno federalny sąd okręgowy, jak i Sąd Apelacyjny Dziesiątego Obwodu orzekły, że państwo nie ukierunkowywało ani nie karalo katolickich przedszkoli z powodu ich wiary.
W rzeczywistości sądy uznały, że Kolorado ustanowiło neutralną, ogólnie obowiązującą zasadę dla wszystkich beneficjentów funduszy publicznych: jeśli bierzesz pieniądze podatników na prowadzenie przedszkola, nie możesz odmawiać przyjęcia rodzin ze względu na to, kim one są. Konkretnie, państwo wymagało od uczestniczących szkół, aby nie wykluczały uczniów LGBTQ+, rodzin ani personelu ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową.
Argument przedszkoli katolickich opierał się w dużej mierze na serii wyroków Sądu Najwyższego, zaczynających się w 2017 roku, które dotyczyły szkół religijnych i finansowania publicznego — i przesunęły granicę między kościołem a stanem w edukacji. W sprawach Trinity Lutheran v. Comer, Espinoza v. Montana i Carson v. Makin, sąd orzekł, że państwa nie mogą po prostu wykluczać szkół religijnych z grantów publicznych lub programów pomocy w opłatach czesnego tylko ze względu na ich religijny charakter lub nauczanie religijne.
Sąd Dziesiątego Okręgu jednak starannie odróżnił program Kolorado od tych precedensowych orzeczeń. Kolorado nie blokuje udziału szkół religijnych; podmioty oparte na wierze mogą ubiegać się o finansowanie, jeśli przestrzegają tych samych zasad, które obowiązują inne przedszkola uczestniczące.
Neutralna zasada czy konstytucyjne obciążenie?
Sprawa St. Mary stawia dwie fundamentalne zasady prawa o wolności religijnej w bezpośredni sprzeczność.
Sąd Najwyższy rozpatrzy argumenty w sprawie St. Mary 3 listopada 2026 r.
AP Photo/Mariam Zuhaib
Pierwsza poprawka zawiera dwie klauzule dotyczące wolności religijnej. Jedna zabrania rządowi ustanawiania religii; druga zabrania przepisom ograniczania „swobodnego wykonywania” praktyk religijnych.
Odtąd, od decyzji z roku 1990 w sprawie Employment Division v. Smith, Sąd Najwyższy kieruje się prostą zasadą: Neutralne prawa, które odnoszą się do wszystkich, nie naruszają klauzuli swobody wykonywania praktyk religijnych tylko dlatego, że kolidują z czyimiś przekonaniami religijnymi. W tym ujęciu neutralność przepisu antydyskryminacyjnego Kolorado jest konstytucyjna, ponieważ dotyczy zarówno przedszkoli świeckich, jak i religijnych.
Przez ostatnią dekadę jednak większość konserwatywnych sędziów w Sądzie Najwyższym rozszerzyła ochrony dla instytucji religijnych. Orzeczenia takie jak Fulton przeciwko Miastu Filadelfia uznały, że neutralne zasady tracą neutralność, jeśli rząd tworzy wyjątki z powodu interesów świeckich, jednocześnie odmawiając ich z powodów religijnych.
W sprawie St. Mary kluczowy argument prawny koncentruje się na tej właśnie kwestii. Program Kolorado dopuszcza pewne wyjątki od swoich wymagań; na przykład przedszkola w kościołach mogą przyznawać pierwszeństwo przy rekrutacji członkom swojej wspólnoty. Katolickie przedszkola twierdzą, że jeśli państwo może wprowadzać takie wyjątki, to jest dyskryminujące nie uwzględniać odstępstw opartych na przekonaniach religijnych.
Sąd Najwyższy musi zdecydować, czy wymaganie Kolorado, by uczestniczące przedszkola przestrzegały zasad antydyskryminacyjnych, to po prostu neutralny warunek otrzymywania finansowania ze środków państwowych, czy też niekonstytucyjne obciążenie dla praktyk religijnych.
Znaczenie daleko poza przedszkolem
Podczas gdy St. Mary Catholic Parish przeciw Roy koncentruje się na orientacji seksualnej i tożsamości płciowej w rekrutacji przedszkolnej, orzeczenie Sądu Najwyższego prawdopodobnie będzie miało daleko idące konsekwencje dla całego finansowania publicznego.
Na przykład, jeśli sąd orzeknie, że organizacje religijne mają konstytucyjne prawo do wyłączania się z państwowych zasad antydyskryminacyjnych podczas otrzymywania funduszy publicznych, ta zasada może nie ograniczać się jedynie do praw osób LGBTQ+.
W 1983 roku Sąd Najwyższy rozstrzygnął sprawę Bob Jones University v. U.S. w którą zaangażowano dwie fundamentalistyczne szkoły chrześcijańskie, które utraciły status zwolniony z podatków z powodu rasistowskich polityk przyjęć. Szkoły argumentowały, że ich dyskryminacja wynika z ich wiary i że powinni otrzymać zwolnienie, lecz sąd odrzucił ich apelację 8–1.
US IRS cofnął Bob Jones University status zwolniony z podatków, widoczne na tym zdjęciu z 1982 r., ponieważ w owym czasie nie dopuszczała studentów w związkach małżeńskich międzyrasowych.
AP Photo
W miarę jak obecny Sąd Najwyższy poszerza możliwość uzyskiwania pieniędzy podatników przez szkoły i ich uczniów, niektórzy uczonym nauk prawnych kwestionują, czy religijne zwolnienia mogą ostatecznie podważyć zakazy dotyczące płci i, ponownie, dyskryminacji rasowej. Bardziej szeroko, rosnące możliwości wolności religijnej mogą coraz częściej współzawodniczyć z wysiłkami władz publicznych w egzekwowaniu praw obywatelskich.
Publiczne versus prywatne
Te pytania nabierają szczególnego znaczenia w trwającym sporze o to, czy szkoły charter mogą być religijne. Szkoły charter są finansowane ze środków podatników i zatwierdzane przez państwa, lecz sądy pozostają podzielone co do tego, czy powinny być traktowane jako szkoły publiczne, czy prywatne organizacje.
Krytycy twierdzą, że religijne szkoły charter naruszałyby klauzulę ustanawiającą, ponieważ szkoły charter są publiczne w praktyce, jeśli nie w nazwie. Zwolennicy odpowiadają, że operatorzy charter to podmioty prywatne, a wykluczenie szkół opartych na wierze z programów charter narusza klauzulę swobody wykonywania praktyk religijnych. Debata ta odżyła we wrześniu 2026 roku, kiedy sąd federalny orzekł, że Oklahoma nie może odrzucić propozycji charterowej organizacji żydowskiej wyłącznie ze względu na jej status religijny.
Jeśli Sąd Najwyższy opowie się za St. Mary, a sądy ostatecznie uznają, że religijne szkoły charter są konstytucyjne, operatorzy religijni mogliby argumentować, że państwa nie mogą warunkować finansowania publicznego zgodnością z zasadami antydyskryminacyjnymi, które są sprzeczne z ich wiarą.
Decyzja w sprawie St. Mary Catholic Parish przeciw Roy spodziewana jest pod koniec wiosny 2027 roku i prawdopodobnie będzie miała echo przez lata. Bez względu na to, co zdecydują sędziowie, uważamy, że sprawa St. Mary ukształtuje sposób, w jaki państwa projektują programy finansowane ze środków publicznych, które polegają na prywatnych dostawcach religijnych — od uniwersalnego przedszkola po agencje opieki nad rodziną i schroniska dla bezdomnych. Ostatecznie orzeczenie może również określić, jak daleko ci dostawcy mogą posuwać się w odrzucaniu zasad antydyskryminacyjnych.
(Suzanne Eckes, Professor of Education Law, Policy and Practice, University of Wisconsin–Madison. Preston Green III, Professor of Urban Education, University of Connecticut. The views expressed in this commentary do not necessarily reflect those of Religion News Service.)
