(The Conversation) — 15 września upamiętnia znany atak terrorystyczny: eksplozję w Kościele Baptystów na 16th Street w Birminghamie, Alabama, dokonany w 1963 roku. W tę niedzielną poranną godzinę, członkowie Ku Klux Klan, białosupermacyjnej grupy, podłożyli ładunek dynamitu po wschodniej stronie ceglanego, brązowego budynku.
Bombа wybuchła w trakcie niedzielnej lekcji, o godzinie 10:22, zabijając cztery dziewczęta: Addie Mae Collins, Cynthia Wesley i Carole Robertson, które miały po 14 lat, oraz Denise McNair, która miała 11 lat. Wybuch zranił 22 innych uczestników nabożeństwa, w tym 12-letnią Sarah Jean Collins, która straciła wzrok w jednym oku.
Kościół Baptystów na 16th Street był najstarszym Czarnym zebraniem w Birmingham. Tuż na skraju centrum miasta budynek ten stanowił główny punkt organizacyjny demonstracji ruchu praw obywatelskich wiosną, znanej jako Krucjata Dzieci. Ponad 1 000 czarnych dzieci maszerowało razem, protestując przeciwko segregacji, i odważnie stawiało czoła psom policyjnym, strumieniom wody z armat wodnych i aresztowaniom. Kilka miesięcy później ten kościół, będący centralnym ogniwem całej akcji, stał się celem białych suprematystów.
Atak bombowy na wiernych w ich własnym domu kultu wstrząsnął światem. Płynące z tego publiczne oburzenie jest często uznawane za jeden z czynników, które wpłynęły na poparcie dla Ustawy o prawach obywatelskich z 1964 roku, podpisanej przez prezydenta Lyndona B. Johnsona. Nie był to jednak jedyny taki atak na czarne kościoły w epoce ruchu praw obywatelskich.
Żałobnicy na pogrzebie ofiar ataku w Kościele 16th Street Baptist w Birmingham, Alabama, we wrześniu 1963 r.
Burton McNeely/Getty Images
Po raz pierwszy zrozumiałem zależność między atakami na czarne kościoły a organizowaniem ruchu na rzecz praw obywatelskich, kiedy po raz pierwszy prowadziłem zajęcia na temat amerykańskich ruchów społecznych, piętnaście lat temu. Jako socjolog badający religię, ruchy społeczne i rasę byłem zszokowany tym, że nie słyszałem wcześniej o tym, jak powszechne były ataki bombowe i podpalenia. Od tego dnia dokumentuję i badałem liczne przykłady.
Wiara i sprawiedliwość
Do tej pory mój zespół badawczy stworzył mapę około 145 przypadków na Południu, obejmujących lata od około 1954 do 1970 roku. Podobnie jak w przypadku ataku na Kościół Baptystów na 16th Street, wiele z tych ataków pokrywało się z lokalnym ruchem na rzecz praw obywatelskich i protestami.
Jak udokumentował socjolog Aldon Morris w swojej przełomowej książce z 1986 roku, „Początki ruchu praw obywatelskich”, czarne kościoły były kręgosłupem lokalnego organizowania. Ruchy społeczne potrzebują zasobów, takich jak przywództwo, zbieranie funduszy, wolontariusze i uczestnicy, a także bezpiecznych miejsc do spotkań, aby opracowywać strategie i koordynować działania. Wówczas wszystkie te elementy odnajdywano w lokalnych kościołach, będących sercem czarnej społeczności.
Zgromadzenie zwolenników praw obywatelskich Freda Shuttleswortha i Martina Luthera Kinga Jr. w kościele w Birminghamie, Alabama, w październiku 1963 r.
Frank Rockstroh/Michael Ochs Archives/Getty Images
Jednak te czynniki i publiczna widoczność kościołów czyniły z nich wyróżnione cele dla białych supremacistów gotowych użyć przemocy i terroru, by powstrzymać ruch.
Cele przemocy
Na przykład Kościół Bethel Baptist i jego parafialny dom w Birmingham w stanie Alabama zostały trzy razy podbite bombą. Podczas jednego z zajść miejscowy czarnoskóry robotnik zauważył puszkę farby wypełnioną zapalonym dynamitem, pobiegł do niej i rzucił na ulicę, gdzie wybuchła – rozbijając okna, a nie budynki.
Pierwszy z tych ataków miał miejsce w Boże Narodzenie 1956 roku, gdy bomba uszkodziła zarówno kościół, jak i przyległe probostwo, w którym spał ksiądz Fred Shuttlesworth. Pastor był czołową postacią w walce Birmingham o prawa obywatelskie. Był szefem Alabama Christian Movement for Human Rights, lokalnego ramienia organizacyjnego czarnych kościołów, i członkiem Southern Christian Leadership Conference, prowadzonej przez Rev. Martina Luthera Kinga Jr. Shuttlesworth był stałym utrapieniem dla lokalnych władz z powodu swoich wysiłków na rzecz integracji publicznych przestrzeni miasta, w tym jego szkół publicznych.
Inne przykłady również się zdarzały. Na przykład w latach 1961–1962 jedna z głównych organizacji ruchu na rzecz praw obywatelskich, Student Nonviolent Coordinating Committee, prowadziła długą walkę z lokalnymi władzami w celu obrony przeciwko segregacji w Albany w stanie Georgia. Ponad 1 000 protestujących zostało aresztowanych i uwięzionych, a kampania nie osiągnęła zamierzonych celów. Jednak w tym momencie była to akcja znacząca, długotrwała i wysoce kontestowana.
W tym czasie cztery pobliskie czarne kościoły związane ze Student Nonviolent Coordinating Committee zostały spalone do reszty — w tym kościoły Shady Grove Baptist i High Hope Baptist.
Przeszłość i teraźniejszość
Niestety, przemoc wobec czarnych miejsc kultu nie ogranicza się do historii Stanów Zjednoczonych.
Inwestigators work the crime scene of the burned ruins of the Mount Pleasant Baptist Church, one of three that had recently burned down in Louisiana’s St. Landry Parish, in April 2019.
AP Photo/Gerald Herbert
Fala podpaleń w latach 90. XX wieku dotknęła około 200 czarnych kościołów na całym Południu, co dokumentuje historyk Christopher B. Strain w swojej książce z 2008 roku „Burning Faith”.
Ostatnio czarny kościół w Memphis w stanie Tennessee padł ofiarą podpalenia w 2025 roku: Clayborn Temple African Methodist Episcopal Church, który odegrał wiodącą rolę w ruchu praw obywatelskich. Zgromadzenie to było miejscem organizacji strajku pracowników służb sanitarnych, który przyciągnął Kinga do miasta w marcu 1968 roku, kilka tygodni przed jego zabójstwem w tym miejscu. Znaki strajkujących, wykonane w kościele, z napisem „I AM A MAN”, stały się słynnym symbolem ludzkiej godności.
Kiedy radykalni biali supremaciści chcą uderzyć w serce czarnej społeczności, nadal atakują czarne kościoły – na przykład zamach z 2015 roku w Mother Emanuel AME w Charleston, w stanie Carolina Południowa, który zabił dziewięciu parafian podczas studium biblijnego.
W niektórych przypadkach pamięć o wcześniejszych atakach została pogrzebana w historii — i to coś, co mój zespół próbuje zmienić poprzez nasze badania w Projekcie Płonących Czarnych Kościołów.
(Jason Wollschleger, profesor socjologii na Whitworth University. Poglądy wyrażone w tym komentarzu niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Religion News Service.)
